ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੁ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੱਕ : ਜਾਣੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ

ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਜਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਦਰਜ ਸਦੀਵੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਪੂਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਚੁਸਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੁੱਗਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਮ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ!

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਜ਼ਹਿਨ ‘ਚ ਕੀ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ? ਸੋਨੇ ਰੰਗੀ ਕਣਕ ਦੇ ਖੇਤ ? ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਧੜਕਣ ? ਮੂੰਹ ‘ਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੁਆਦਲੀ ਮੱਕੀ ਦੀ ਰੋਟੀ ਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਸਾਗ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਅਸਲੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ!

ਜੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸਹੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ 

 ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ :ਜਿੱਥੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ 

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ, (ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ “ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ” ) ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਯਾਨੀ ਕਿ ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ : ਇੱਕ ਉਪਜਾਊ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਜੋ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਚ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ‘ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਧਰਤੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਕਾਰ ਲਿਆ ਸੀ। 

ਦਰਿਆ ਸਿੰਧੂ, ਜੇਹਲਮ, ਰਾਵੀ, ਚਨਾਬ, ਬਿਆਸ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਸਰਸਵਤੀ ਮਹਿਣ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਰੇਖਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਵਧੇ ਫੁੱਲੇ।ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਵੀ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਭ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇੱਥੇ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਨਸਾਨੀ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।   

ਜੀਵਨ ਕੀ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਕੀ ਸਥਾਨ ਹੈ?

ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਜਵਾਬ? ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣ ਗਏ।

ਰਿਗਵੇਦ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਾ 

ਇੱਥੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਲਚਸਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਿਗਵੇਦ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਘਾਟੀ ਇਸਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ੧੫੦੦ ਅਤੇ ੧੦੦੦ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਵੈਦਿਕ ਸੰਤ (ਰਿਸ਼ੀ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਜਨ ਰਚਦੇ ਸਨ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣਗੇ।

ਹੁਣ, ਵਿਦਵਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਣਗੇ (ਅਤੇ ਸਹੀ ਵੀ) ਕਿ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਾਬੁਲ ਨਦੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਜਰਾਤ ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਡਲਾਂ (ਕਿਤਾਬਾਂ) ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪਰ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪੰਜਾਬ-ਸਰਸਵਤੀ ਖੇਤਰ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੌਧਿਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਬਿਲਕੁਲ ਕੇਂਦਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। ੩,੫੦੦ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਅਜੇ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਸਨ:

"ਕੌਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਇਸਦਾ ਐਲਾਨ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ?", ਨਾਸਾਦੀ ਸੁਕਤ, ਰਿਗਵੇਦ

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਦਾ ਜਨਮ ਹੈ! ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। 

  ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਰਾਹਾ

ਸਿਆਣਪ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੈਦਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਨੇੜੇ ਵੀ ਨਹੀਂ!

ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਰਾਹੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਯੂਨਾਨੀ, ਫਾਰਸੀ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਲੰਘਿਆ, ਵਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਟੈਕਸੀਲਾ (ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਹੈ) ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਏਸ਼ੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਵਾਈ, ਦਰਸ਼ਨ, ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

ਚਾਣਕਿਆ ਨੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਮਹਾਨ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਪਾਣਿਨੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਆਕਰਣ ਨੂੰ  ਸੰਗ੍ਰਿਹਤ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਉਪਜਾਊ ਜ਼ਮੀਨ ਲੱਭੀ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਖੁਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ!

ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਦੀ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ: ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗੀ।

ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਵੇਰ

੧੫ਵੀਂ ਸਦੀ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਦੁਨੀਆ ਨਾਟਕੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਸੀ।

੧੪੬੯ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਲਵੰਡੀ (ਹੁਣ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਨਾ ਸਰਲ ਪਰ ਇੰਨਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ:

"ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਹਾਂ।"

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ੧੫ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਧਾਰਮਿਕ ਟਕਰਾਅ, ਜਾਤੀਗਤ ਵਿਤਕਰੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ  ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ, ਏਕਤਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਦੇ ਅਤੇ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦੇ ਸਨ।

ਅਗਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਹਰੇਕ ਗੁਰੂ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ:

• ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ, ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਬਣਾਇਆ

• ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਮੁਫ਼ਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰਸੋਈਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਜਾਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ

• ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ

• ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਦਿਰ) ਬਣਾਇਆ

• ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਵਜੋਂ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ

ਗੁਰੂ ਹਰ ਕਦਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿਆਂਪੂਰਨ, ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕਦਮ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ!

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਚ ਲਈ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਨੇਮ 

ਹੁਣ, ਆਓ ਵਿਸ਼ਵ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਰਵਿਦਾਸ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਵਰਗੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ!

ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਅਕਸਰ ਕੰਧਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਪੁਲ ਬਣਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਸੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। 

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਦੇ ੧,੪੩੦ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਹਨ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਧਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ।

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਹਿੱਸਾ ਹੈ: ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਾਇਆ, ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ, ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ੧,੪੩੦ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਹਨ ਜੋ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰਧਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ।

 ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ! ਇਹ ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ GTC ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਇੰਨੇ ਭਾਵੁਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹਾਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ!)। ਇਹ ਚਿੰਤਕਾਂ, ਖੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਜਵਾਬ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਤੱਕ, ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਫ਼  ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ!)। ਇਹ ਬੁੱਧੀ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ।

ਮਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣਾ

ਇੱਥੇ ਦਿਲਚਸਪ ਹਿੱਸਾ ਹੈ: ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੀਵਤ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਾਂ!

ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹਰ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੋ! ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੋ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ? ਸ਼ਾਡੇ ਬਾਰੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣਨੇ ਅਸੀਂ ਪਸੰਦ ਕਰਾਂਗੇ !ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੰਢਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਤੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਅਤੇ  ਜੀਟੀਸੀ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਵਹਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ।